5 min leestijd

Humanitaire exitstrategieën: duurzame noodhulp opbouwen voorbij de eerste golf

2026-11-17
•
Door Medair
•
Zwitserland
Ontdek de essentiële onderdelen van humanitaire noodhulp, waaronder veiligheid, snelheid, ruimte, sectoren, personeel, systemen, duurzaamheid en opvolging. Leer hoe deze elementen zorgen voor effectieve en veerkrachtige hulpverlening in crisissituaties.

In Gedaref, Soedan, waren de tenten van de UNHCR al zes maanden na het opzetten aan het afbrokkelen — de blootstelling aan UV-straling had zijn werk gedaan, het canvas scheurde door de hitte. Maar een paar meter verderop stonden de tukuls nog steeds overeind. Met de hand gebouwd, van persoon tot persoon doorgegeven, aangepast door de gemeenschap voor de gemeenschap. Zo ziet opvolging eruit.

Het moeilijkste aan noodhulp is niet om er te komen. Het is weten hoe je weer weg moet gaan, en ervoor zorgen dat alles wat je hebt opgebouwd niet met je mee verdwijnt.

In deze laatste aflevering van onze 'kampvuurgesprekken'-serie met Damon Elmsworth (hoofd Humanitarian Impact Finance en Senior Emergency Response Officer) en Becks kijken we kritisch naar hoe we ervoor kunnen zorgen dat onze hulp ook na de eerste noodinterventies blijft voortduren, door middel van duurzaamheid en opvolging. Rebekah („Becks") Rice is een specialist op het gebied van humanitaire noodhulp die bij Medair verschillende functies als WASH-projectmanager heeft bekleed voordat ze Senior Global Emergency Response Team Officer werd. Ze heeft leidinggevende en hulpverleningsfuncties bekleed in Oekraïne, Ethiopië, Jemen, Zuid-Soedan, Tsjaad, Soedan en Turkije, waar ze de levering van humanitaire hulp in complexe noodsituaties begeleidde.

Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de hulpverlening ook na de eerste noodinterventies voortduurt?

Becks: Welkom terug! In artikel #1 hebben we de basis gelegd: veiligheid, snelheid en ruimte. In artikel #2 hebben we de ruggengraat van de hulpverlening besproken: sectoren, personeel en systemen. Vandaag gaan we het hebben over wat de warmte blijft uitdragen nadat de vlammen van de eerste respons zijn gedoofd: duurzaamheid en opvolging. Met andere woorden: wat gebeurt er nadat de noodhulp is afgebouwd?

Damon: Precies. Want noodsituaties lopen ten einde, althans de eerste piekfase. Wat telt, is wat er overblijft en wie de sintels blijft onderhouden. En voor Medair betekent dat trouw blijven aan ons doel: waardigheid herstellen en hoop teruggeven aan de meest kwetsbaren — zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, kinderen jonger dan vijf jaar, mensen met een beperking en gemarginaliseerde gemeenschappen — degenen die vaak over het hoofd worden gezien en, eerlijk gezegd, worden beschouwd als 'niet-investeerbaar'. Zij zijn onze prioriteit, en zij bepalen vanaf dag één hoe wij denken over duurzaamheid en opvolging.

Becks: Laten we dus eens goed kijken naar de laatste twee pijlers die ervoor zorgen dat de hulp ook na onze eerste noodinterventies blijft voortduren.

1. Duurzaamheid

A) Hoe bouw je een humanitair programma op dat de gemeenschap daadwerkelijk als het hare beschouwt?

Damon: Duurzaamheid is geen bijzaak; het is een ontwerpprincipe. Vanaf dag één zijn gemeenschappen niet alleen ontvangers; ze zijn mede-ontwerpers. We betrekken hen bij het ontwerp van het programma, de monitoring en de feedbackprocessen, zodat  aanpassingen snel en op legitieme wijze plaatsvinden. Dat betekent luisteren naar moeders in de gezondheidsinstelling, mensen met een beperking betrekken bij het aanpakken van toegangsbarrières, en lokale leiders uitnodigen om te helpen bij het stellen van prioriteiten voor de interventies. Wanneer de resultaten van het programma de keuzes van de gemeenschap weerspiegelen, ontstaat er eigenaarschap — en dat is wat langer meegaat dan financieringscycli.

Becks: En de betrokkenheid moet holistisch zijn. Als we een kliniek ondersteunen, vragen we ons af: bereikt de outreach zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven? Worden kinderen onder de vijf jaar gescreend op ondervoeding? Is er fysieke toegankelijkheid voor mensen met een beperking? Bereikt de informatie gemarginaliseerde groepen in talen en formaten die zij kunnen gebruiken? Als het antwoord op deze vragen 'nee' is, moeten we wat dieper nadenken en buiten de gebaande paden treden, in plaats van alleen voor de gemakkelijke oplossing te kiezen. Duurzaamheid ontstaat wanneer we ervoor zorgen dat de mensen in de meest kwetsbare positie niet alleen worden meegeteld, maar ook als eerste worden gediend. Dit kost tijd en veel inspanning, maar is het absoluut waard.

Becks: Ik herinner me dat ik met mijn team in Jemen, dat voornamelijk uit mannen bestond, sprak over hoe we met de vrouwen in de gemeenschap moesten praten over het waterpunt dat we aan het bouwen waren. Hun reactie: „Maar Rebekah, de vrouwen zullen niets begrijpen van of zich iets aantrekken van de leidingen of de pompen, we hoeven niet met hen te praten." Ik koos mijn woorden zorgvuldig: „Misschien geven ze niets om de diameter van de leidingen, of hoeveel water er wordt gepompt en hoe groot de opslagtank is, maar ze geven wel om de hoogte van de kranen om hun jerrycan te vullen, en ze geven wel om het soort kranen dat we zullen installeren." Met de mensen die wij dienen praten kost moeite. Het kost tijd. Ja, het vertraagt misschien wat we doen, maar op de lange termijn is het de enige manier waarop onze projecten draagvlak krijgen bij de gemeenschap, en zij het gevoel krijgen dat het hun waterpunt is in plaats van dat van Medair. Het verschil is enorm.

Damon: Toen we de bouwplaats in de kampen in Bangladesh opzetten, dachten we dat ons plan waterdicht was: duidelijke werkprocessen, veiligheidslijnen en een dagelijkse doelstelling voor geprefabriceerde latrineplaten en frames voor onderkomens. Toen kwam het gemeenschapscomité van het kamp bij ons op bezoek. Ze kwamen niet om kritiek te leveren; ze kwamen om ons te helpen inzien wat we over het hoofd zagen.

Ten eerste wezen ze erop wie er niet kwam opdagen. Moeders met kleine kinderen konden niet meedoen aan 'cash-for-work'- of vaardigheidsactiviteiten omdat onze diensttijd samenviel met de voedingstijden en er geen veilige plek in de buurt was om de kleintjes op te vangen. Mensen met een beperking bleven de plek helemaal uit de weg; ons toegangspad was oneffen, gereedschap was te hoog opgestapeld en de informatieborden bevatten te veel tekst in kleine letters.

Samen hebben we het terrein en de dagindeling opnieuw ingericht.

  • Doelgroep: Het comité vroeg ons om een deel van de plaatsen te reserveren voor mensen met een beperking en vrouwen, met name degenen die voor kinderen jonger dan vijf jaar zorgen, en om via vrouwengroepen en wijkleiders deelnemers te zoeken die we normaal gesproken niet zouden bereiken.
  • Planning: We verdeelden de dag in kortere diensten, met een start halverwege de ochtend om te voorkomen dat dit zou samenvallen met borstvoedingstijden en de openingstijden van de EPI-kliniek, en een vroege afsluiting die rekening hield met gebedstijden.
  • Taken: We introduceerden lichtere, nauwkeurige taken — meten, onderdelen sorteren, pakketten etiketteren, touwbandjes rijgen, kwaliteitscontroles — waar verschillende oudere ambachtslieden en mensen met beperkte mobiliteit de voorkeur aan gaven en waarin ze uitblonken.

Feedback en monitoring: Het comité hielp mee bij het ontwerpen van een eenvoudig monitoringbord: kleurcodefiches voor aanwezigheid (vrouwen/mannen/mensen met een beperking), een dagelijkse telling van verzorgers met kinderen jonger dan vijf jaar, en een opmerkingenbox die het comité elke vrijdag samen met ons opende. We hingen de resultaten op een groot wandbord, zodat iedereen kon zien wat er dankzij hun feedback was veranderd.

Het verschil was onmiddellijk voelbaar en diep menselijk. Moeders begonnen langs te komen, in de wetenschap dat ze hun kinderen in de gaten konden houden terwijl ze een inkomen verdienden. Mensen met een beperking sloten vol vertrouwen aan en namen de verantwoordelijkheid op zich voor kwaliteitscontroles die onze pakketten beter en veiliger maakten. De vrijdagse evaluatie door het comité leidde vaak tot kleine maar belangrijke aanpassingen — een werkbank verplaatsen om struikelgevaar te verminderen, de starttijd aanpassen tijdens hittegolven, of het toevoegen van visuele controles om ervoor te zorgen dat de inhoud van de pakketten overeenkwam met wat gezinnen met kleine kinderen zeiden dat ze het hardst nodig hadden (zoals extra jerrycandoppen en langere spanbanden om onderkomens tijdens stormen vast te zetten).

Wat veranderde er? De deelname nam toe, de kwaliteit verbeterde en de pakketontwerpen sloten aan bij de werkelijke gebruikers: gezinnen met jonge kinderen en buren die behoefte hadden aan toegankelijke paden en handgrepen. We bouwden niet alleen een terrein; we bouwden verbondenheid. Het comité heeft onze systemen niet vervangen; ze hebben ze verfijnd — en daarmee hebben ze ons geholpen om kinderen jonger dan vijf jaar en mensen met een beperking met veel meer waardigheid en precisie te begeleiden.

B) Waarom vormt lokale werving de basis van een duurzame humanitaire hulpverlening?

Damon: Bij Medair is meer dan 90% van onze collega's lokaal geworven. Dat is niet zomaar een statistiek; het is een strategie. Lokale medewerkers brengen taalvaardigheid, langdurige relaties, cultureel inzicht, vertrouwen en snelheid met zich mee. Ze weten welke leverancier daadwerkelijk levert, welke weg begaanbaar is na de regen, en naar welke gezondheidsinstelling moeders de voorkeur geven en waarom. Als duurzaamheid het doel is, is lokaal leiderschap de enige weg.

Becks: En het gaat om meer dan alleen functies invullen. Het gaat om het koesteren van loopbanen — van medewerker tot manager tot adviseur — zodat wanneer de noodsituatie op gezondheidsgebied normaliseert en wij ons terugtrekken, de opgebouwde veerkracht behouden blijft. Lokale collega's houden de vaart erin, vaak in samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid en gemeenschapsstructuren. Zij zijn het continuïteitsplan.

Becks: Een van mijn medewerkers waar ik het meest trots op ben, is Sadam. Toen we het WASH-programma in Al Dhale'e, Jemen, opzetten, solliciteerde Sadam naar de functie van WASH-medewerker. Ik twijfelde een beetje. Zijn Engels was niet geweldig, en hij had eerder voor een andere internationale ngo gewerkt als toezichthouder bij het vervoer van water per tankwagen. Iets zei me dat ik hem moest aannemen. Hij deed het geweldig! Hij werkte hard, zijn Engels verbeterde, ik delegeerde taken die ver buiten zijn comfortzone lagen — en hij nam die uitdaging aan. Hij werd gepromoveerd tot Senior WASH-medewerker, en nadat ik het programma had verlaten, hoorde ik dat hij WASH-manager was geworden. Verhalen zoals dit doen mijn hart zingen. Dit zijn de mensen die invloed zullen hebben en in de toekomst de waterprojecten in Jemen zullen leiden. Zo ziet duurzaamheid eruit.

C) Hoe dragen lokale leveranciers en ministeries bij aan een veerkrachtige hulpverlening?

Damon: Duurzaamheid vereist institutionele verankering. Samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid en lokale autoriteiten zorgt ervoor dat we aansluiten bij nationale normen, klinische protocollen en rapportagesystemen. Als de interventie deel uitmaakt van het gezondheidszorgsysteem, overleeft ze beleidswijzigingen en verschuivingen bij donoren.

Becks: En toeleveringsketens zijn van groot belang. Het vinden van lokale of nationale leveranciers verkort doorlooptijden, versterkt lokale economieën en bouwt veerkracht op. Wanneer medicijnen, voedingsmiddelen of revalidatiematerialen lokaal kunnen worden ingekocht — met de nodige kwaliteitscontroles — storten projecten niet in wanneer een internationale vrachtroute wordt verstoord.

Damon: Een van de eerste en meest baanbrekende leverancierspartnerschappen die we in Bangladesh aangingen, had niets te maken met hightech-apparatuur of gespecialiseerde aannemers; het begon met een groep lokale metselaars die net buiten de Rohingya-kampen woonden.

Toen de crisis toesloeg, haastten Medair en andere hulporganisaties zich om duizenden noodlatrines te installeren. Ons oorspronkelijke plan was om geprefabriceerde betonnen latrinebekledingen aan te schaffen bij grote leveranciers op uren rijden afstand. Zij konden weliswaar aan de technische specificaties voldoen, maar de vertragingen waren verlammend. Het transport verliep traag, de kosten waren hoog en de vraag in de kampen steeg veel sneller dan welke externe leverancier dan ook kon bijbenen.

Toen ontdekten we, bijna bij toeval, een groepje metselaars — lokale ambachtslieden — die stilletjes waren begonnen te experimenteren met het zelf maken van latrinebekledingen. Hun eerste partijen waren nog wat ruw, maar het potentieel was onmiskenbaar: ze woonden dichtbij, waren gemotiveerd en stonden open voor aanpassingen.

We werkten met hen samen om de mallen te verfijnen, de afmetingen aan te passen, de uithardingstijden te verbeteren en de wapening te standaardiseren. Binnen enkele dagen produceerden deze metselaars hoogwaardige bekledingen die aan onze technische normen voldeden.

En plotseling veranderde de hele situatie. De transportafstanden daalden van uren naar minuten. De wachttijden slonken drastisch — we konden de bekledingen nog dezelfde dag ophalen waarop ze waren gegoten. De kosten daalden, omdat we in plaats van één groot contract met een verre leverancier de inkoop spreidden over talloze kleine producenten die in de gastgemeenschappen naast de kampen woonden. De kwaliteit verbeterde, omdat de partijen kleiner waren, de feedbackcycli strakker waren en de metselaars er enorm trots op waren om het goed te doen.

Maar de werkelijke impact reikte veel verder dan de logistiek.

Er ontstond een heel netwerk van micro-ondernemers: metselaars die coöperaties oprichtten, jonge mannen die gereedschap en mallen kochten, gezinnen die kleine uithardingsplaatsen buiten hun huizen aanlegden. Ze leverden niet alleen aan internationale ngo's; ze leverden ook aan elkaar, aan de kampen, aan de gastgemeenschap en aan een markt die sneller groeide dan iemand had verwacht.

Voor een hulpoperatie van die omvang was het een openbaring: het humanitaire systeem was niet de enige drijvende kracht achter de bevoorrading — lokale ondernemingszin stond op om in de behoefte te voorzien.

En omdat de inkoop was verdeeld over tientallen kleine leveranciers, nam de veerkracht drastisch toe. Als één metselaar achterop raakte, stonden er tien anderen klaar. Als één gebied onder water liep, kon een ander gebied nog steeds leveren. Het was zowel efficiënt als robuust.

Wat mij het meest opviel, was hoe persoonlijk het werd. Deze metselaars begrepen precies wat hun werk betekende. Ze wisten dat hun bekledingen terechtkwamen in latrines die werden gebruikt door moeders met peuters, gezinnen met mensen met een beperking, vrouwen die behoefte hadden aan privacy en veiligheid, en kinderen onder de vijf die hun eerste stapjes zetten in buitengewoon moeilijke omstandigheden.

Hun vakmanschap droeg bij aan waardigheid, veiligheid en gezondheid — met de hand gegoten, uitgehard en afgeleverd.

Becks: Jaren geleden werkten we in Zuid-Soedan nauw samen met het ministerie van Onderwijs om twintig schoollatrines te realiseren in Yei, in de staat Equatoria. Eerlijk gezegd was dat geen gemakkelijke samenwerking. Ik herinner me dat het ministerie van Onderwijs wekelijkse planningen wilde waarin gedetailleerd stond waar we elke dag zouden werken en wat we van plan waren te doen. Ik had het gevoel dat ze ons dwarsboomden, maar na een tijdje besefte ik hoe nuttig het was. Het ministerie van Onderwijs steunde me ook bij het aanmoedigen van de scholen om hun latrineputten te graven en het water voor de bouw aan te voeren. Hun betrokkenheid betekende ook dat ze op de lange termijn meer geïnvesteerd waren in de schoollatrines en dat ze de scholen aanmoedigden om het onderhoudsplan uit te voeren waarvoor we hen hadden opgeleid.

2. Opvolging

A) Hoe ziet effectieve capaciteitsopbouw eruit in een humanitaire context?

Damon: Opvolging betekent dat de volgende persoon het stokje kan overnemen en goed verder kan gaan. In ons werk hanteren we de 70:20:10-regel:

  • 70% praktijkervaring: taken op zich nemen, beslissingen nemen, echte problemen oplossen.
  • 20% samenwerking en mentoring: samen met iemand leren, feedback krijgen, gecoacht worden.
  • 10% formele training: korte cursussen, workshops en e-learning om de praktijk te versterken.

Deze mix zorgt voor zelfverzekerde professionals die de dienstverlening voor de meest kwetsbaren kunnen voortzetten nadat wij zijn vertrokken.

Becks: En dat weerspiegelt zich ook in de manier waarop we verantwoordelijkheden overdragen — geleidelijk, praktisch, in de echte wereld.

In Syrië moest ik na de aardbeving in 2023 het kantoor in Aleppo opnieuw opzetten. We moesten snel een team werven en opleiden dat onze noodhulp kon uitvoeren. Ik bezocht samen met het team een gezondheidsinstelling, waar men van plan was een betonnen voetpad met verlichting aan te leggen tussen twee gebouwen en een tegelvloer te vervangen. Ik moest hen uitleggen dat de gezondheidsinstelling 's nachts niet open was, en dat de verlichting, het betonnen voetpad en de tegelvloer daarom niet onder de noodhulptaak van Medair vielen. Ja, het zou geweldig zijn als we dat konden doen, maar het geld zou beter besteed kunnen worden aan levensreddend werk.

‍

B) Wat is het meest praktische model voor het overdragen van expertise in het veld?

Damon: We houden de overdracht praktisch: we demonstreren de taak, werken samen terwijl we die uitvoeren, kijken toe terwijl de leerling de leiding neemt, en geven vervolgens les — waarna de leerling op zijn beurt iemand anders opleidt. Het is een multiplicatoreffect. Elke overdracht creëert twee capaciteiten: de vaardigheid zelf en het vermogen om die door te geven.

Becks: Deze aanpak past bij alles, van het beheer van de koelketen voor het uitgebreide vaccinatieprogramma (EPI) tot MUAC-screening op ondervoeding en het ontwerpen van inclusieve latrines. Zo zetten we expertise om in institutioneel geheugen dat lokaal verankerd blijft.

Becks: In Oekraïne hebben we er hard op aangedrongen dat onze Oekraïense medewerkers werden gepromoveerd tot projectmanager zodra ze het humanitaire systeem en de werkwijzen binnen Medair begrepen. Oekraïners zijn hoogopgeleid, kennen de taal en begrijpen de cultuur — zodra Oekraïense medewerkers projectmanager waren, konden we sneller handelen en was de uitvoering duurzamer. Ja, ze hadden ondersteuning nodig van hun sectoradviseurs en extra begeleiding, maar ze gingen de uitdaging aan, leerden snel en hebben het geweldig gedaan!

C) Hoe weet je wanneer het tijd is om het stokje door te geven en te vertrekken?

Damon: We herinneren onszelf en onze collega's eraan: Medair vertrekt wanneer de noodsituatie op gezondheidsgebied terugkeert naar het voor het land normale niveau. Dat is onze gemeenschappelijke maatstaf. We zijn er niet om alle problemen op te lossen; we zijn er om de noodsituatie te stabiliseren, levens te beschermen en systemen te versterken, zodat anderen het werk kunnen voortzetten.

Becks: Die duidelijkheid beschermt gemeenschappen en teams tegen 'mission creep'. Het zorgt ervoor dat de focus ligt op levensreddende prioriteiten — de moeder in de laatste fase van haar zwangerschap, het ondervoede kind jonger dan vijf jaar, de persoon met een beperking die belemmeringen ondervindt bij de toegang tot zorg, het gemarginaliseerde gezin dat van hulpverlening wordt uitgesloten. Zodra die noodindicatoren zich normaliseren, geven we de fakkel door aan degenen die het vuur zullen blijven onderhouden.

Becks: Ook in Oekraïne moesten we twee van onze steden in het westen — Rivne en Lutsk — sluiten om ons meer te kunnen richten op onze noodhulpactiviteiten in het oosten. We spraken met de burgemeesters van elk van deze plaatsen en legden uit wat we hadden gerealiseerd en waarom we moesten vertrekken. Ze toonden begrip en bedankten ons voor ons harde werk en wat we hadden bereikt. Daarnaast spraken we apart met onze medewerkers, legden opnieuw uit waarom we vertrokken, maar namen ook de tijd om te erkennen wat zij de afgelopen vijf maanden hadden bereikt en welke impact zij op het leven van mensen hadden gehad. Ook zij begrepen het, maar voelden zich bovenal trots op wat ze hadden gedaan en bereikt.

Damon: Als ik nadenk over de kracht van het traject Demonstreren → Samenwerken → Observeren → Onderwijzen, gaan mijn gedachten altijd terug naar Gedaref, Soedan — met name naar de eerste dagen toen gezinnen die uit Tigray arriveerden bijna uitsluitend in gezinstenten van de UNHCR woonden. Deze tenten deden precies waarvoor ze waren ontworpen: ze boden onmiddellijke beschutting in de chaos van de ontheemding. Maar in de verzengende hitte van Gedaref kende iedereen hun kwetsbare plek — na ongeveer zes maanden blootstelling aan UV-straling wordt het tentdoek broos, scheurt het en begeeft het.

Dus zelfs terwijl de tenten nog werden opgezet, dachten we al vooruit — over tijdelijke onderkomens, over waardigheid, over culturele vertrouwdheid en over duurzaamheid. Toen zijn we begonnen met het bouwen van tukuls.

De eerste werd ons leermiddel. Ik bouwde hem samen met een van onze projectmanagers, zonder haast, zonder druk uit te oefenen om snel te werken, maar met de focus op waarom elk detail ertoe deed. Een van de grootste veranderingen die we vanaf het allereerste begin doorvoerden, betrof de fundering. In de lokale praktijk werd vaak gebruikgemaakt van de gebruikelijke zwarte lemen bakstenen — goed voor sommige bouwwerken, maar kwetsbaar als de regen kwam. Ze erodeerden simpelweg te snel in het regenseizoen van Gedaref.

Om de tukuls te versterken en te beschermen tegen waterschade, introduceerden we marramstenen in de fundering — een duurzamere, erosiebestendige optie die veel beter bestand was tegen stilstaand water en afstromend regenwater dan de traditionele zwarte bakstenen. De projectmanager zag meteen hoe deze ene verandering de levensduur van het onderkomen kon verdubbelen of verdrievoudigen en nam het snel op in zijn eigen begeleiding.

De volgende dag herhaalde de projectmanager de bouw — maar ditmaal in samenwerking met twee projectmedewerkers. Ze kopieerden niet alleen de methode; ze maakten zich de redenering eigen. Ik hoorde hoe ze het elkaar uitlegden:

  • „De marramstenen blijven beter zitten als het hard regent…"
  • „Laat het dak aan deze kant iets meer afhellen, dan blijft de kookruimte droog…"
  • „Maak de deuropening iets breder, er is een oudere vrouw in dit gezin…"

Op de derde dag trokken de projectmedewerkers zich terug in de rol van waarnemer, terwijl de begeleiders — meestal zelf vluchtelingen — het overnamen. Ze gaven leiding met kalm zelfvertrouwen, controleerden de funderingen, inspecteerden de uitlijning van de marramstenen en pasten de ontwerpen aan op basis van de behoeften van elk huishouden. Sommigen voegden kleine details toe die de toegankelijkheid verbeterden. Anderen plaatsten tukuls zo dat er schaduwrijke gemeenschappelijke ruimtes ontstonden. De lessen werden altijd doorgegeven.

En toen kwam de laatste fase: onderwijzen.

De begeleiders leidden technici en buren op, die sneller tukuls begonnen te bouwen dan wij ooit in ons eentje hadden gekund. Al snel stond het kamp vol met onderkomens met dezelfde stevige funderingen, dezelfde doordachte plaatsing en dezelfde kleine aanpassingen ter ondersteuning van ouderen, mensen met een beperking en gezinnen met jonge kinderen.

Het domino-effect was onmiskenbaar.

Weken later liep ik door het kamp en hoorde ik woorden die ik tijdens die allereerste bouwbeurt had gebruikt, terugklinken via de handen en stemmen van tientallen anderen:

  • „Zet de marramstenen stevig vast — zo blijft het sterk als de regen komt."
  • „Controleer de helling, zorg dat het water wegloopt…"
  • „Denk na over hoe het gezin de ruimte gebruikt, pas het aan hun behoeften aan…"

Het was kennisoverdracht in zijn puurste vorm:

Kennis die werd doorgegeven, aangepast, zich eigen gemaakt en vermenigvuldigd.

Geen project van Medair — maar een vaardigheid van de gemeenschap zelf.

De UNHCR-tenten verweerden en begaven het, zoals te verwachten was.

De tukuls — gebouwd met zorg, samenwerking en een fundering van marramstenen — bleven stevig staan.

En ze bleven staan omdat één les uitgroeide tot vele.

Eén tukul werd er tientallen. Eén pad werd een gemeenschapscapaciteit.

Dat is het mooie van „leren leert anderen." Daarom is opvolging zo belangrijk.

D) Welke praktische stappen houden duurzaamheid en opvolging op koers?

Damon: Om dit te realiseren, houden we een paar ankers dicht bij het vuur:

Ontwerp met de meest kwetsbaren in gedachten: begin met zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, kinderen onder de vijf, mensen met een beperking en gemarginaliseerde groepen. Als het systeem voor hen werkt, werkt het voor iedereen.

Weinig documenteren, diepgaand begeleiden: eenvoudige standaardprocedures, checklists en werkhulpmiddelen — met veel aandacht voor praktijk en coaching. Het doel is spiergeheugen voor cruciale taken.

Beslissingen en bevoorrading lokaal verankeren: geef nationaal leiderschap meer zeggenschap en maak gebruik van lokale leveranciers waar de kwaliteit kan worden gewaarborgd. Continuïteit gedijt bij nabijheid.

Institutionaliseer samen met het ministerie: integreer rapportage, protocollen en toezicht in een vroeg stadium in de systemen van het ministerie van Volksgezondheid. Duurzaamheid is evenzeer een kwestie van structuur als van medeleven.

Meet wat ertoe doet: houd noodgezondheidsindicatoren bij (bijv. opnames wegens ernstige acute ondervoeding, ziektewaarschuwingen, beschikbaarheid van diensten) die gekoppeld zijn aan criteria voor beëindiging van de hulp. Duidelijkheid zorgt voor een waardige overdracht.

3. Wat laat een succesvolle noodhulpactie eigenlijk achter?

Afsluiting

Becks: Duurzaamheid en opvolging zijn geen voetnoot; ze zijn de toekomst van de hulpverlening. Als we de mensen in de meest kwetsbare positie centraal hebben gehouden — moeders, kinderen, mensen met een beperking, mensen die in de marge zijn gedreven — dan hebben we ons doel levend gehouden.

Damon: En als we lokaal leiderschap hebben opgebouwd, verankerd in ministeries, en vaardigheden hebben doorgegeven via praktijkgericht leren, dan blijft de warmte bestaan — zonder dat wij zelf bij het vuur hoeven te staan.

Becks: We vertrekken niet omdat alles perfect is. We vertrekken omdat de noodsituatie is genormaliseerd en omdat bekwame handen de fakkel overnemen.

Damon: Dat is de essentie van noodhulp: nu levens redden, systemen versterken voor de toekomst, en erop vertrouwen dat gemeenschappen het licht verder dragen.

Becks: Als ik terugkijk op deze jaren bij Medair, ben ik enorm dankbaar. We hebben de mensen die wij dienen bijgestaan in hun zwaarste tijden — luisterend, lerend en een helpende hand biedend terwijl zij hun leven weer opbouwden. We hebben gezien hoe moeders vochten voor hun kinderen, hoe mensen met een beperking hun rechtmatige plaats in de zorg opeisten, en hoe lokale collega's doorgroeiden naar leidinggevende functies. Dat is het doel, en het is een enorm voorrecht geweest — een plek waar ik heel veel heb geleerd.

Damon: En het was een voorrecht om samen met jou te mogen werken, Becks. Jouw integriteit, moed en warmte hebben geholpen om op moeilijke plekken talloze vlammen aan te steken — en die vervolgens geduldig te koesteren, zodat anderen de vlam konden doorgeven. Nu je terugkeert naar de particuliere sector in het Verenigd Koninkrijk, weet dan dit: de impact die je hebt gehad, zal nog lang blijven gloeien in klinieken, in teams en in gemeenschappen, lang nadat wij verder zijn gegaan. Dank je wel, voor je wijsheid, je lach en je trouw.

Becks: De kracht van Medair heeft altijd gelegen in haar mensen en haar doel: waardigheid herstellen en hoop teruggeven aan de meest kwetsbaren — zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, kinderen onder de vijf jaar, mensen met een beperking en degenen die naar de rand van de samenleving zijn gedreven — vaak degenen die de markt 'oninvesteerbaar' noemt. Medair investeert toch. Met nederigheid, uitmuntendheid en hoop.

Damon: Als je nadenkt over waar je je vaardigheden, je energie of je middelen aan wilt besteden, kies dan voor een blijvende impact. Sluit je aan bij Medair: kom om te dienen, te leren, samen met lokale teams op te bouwen en veerkracht achter te laten. Of doneer aan Medair: jouw vrijgevigheid vertaalt zich in vaccins via de koelketen, veilig drinkwater, screening op ondervoeding, inclusieve WASH-voorzieningen en de opleiding die dit alles draaiende houdt.

Becks: Elke seconde telt. Elke rol, elke gift, elke daad van solidariteit helpt de hoop levend te houden voor degenen die dat het hardst nodig hebben.

Damon: Van onze haard naar die van jou: bedankt voor het lezen, voor je betrokkenheid en voor het nadenken over hoe je kwetsbare mensen kunt bijstaan. En Becks — ga zo door. Je hebt een mooi spoor achtergelaten dat wij kunnen volgen.

‍

‍

‍

Deze inhoud is tot stand gekomen met materiaal dat werd verzameld door medewerkers van Medair. De hierin geuite standpunten zijn uitsluitend die van Medair en niet van een andere organisatie.

‍

‍

2026-11-17
Lees je dit soort verhalen graag?

Schrijf je in en ontvang de laatste verhalen direct in je inbox.

Door in te schrijven ga je akkoord met ons Privacybeleid.

Doe met ons mee

Er zijn zoveel manieren om een wezenlijk verschil te maken voor mensen die getroffen zijn door rampen en geweld. Hoe je ook helpt, jouw betrokkenheid steunt de msenen die dat het hartdate nodig hebben! Leef mee, geef hoop en steun.

Meer verhalen over onze impact

Bekijk onze publicaties, rapportages, updates en verhalen.